safari2.jpgTegenwoordig wil ik nog wel eens kijken naar Dr.Phil. Een Amerikaanse talkshow over 'opvoedwijsheid'. Aangezien ik nog steeds in ben voor opvoedkundige tips, spreekt Dr.Phil me zeker aan. Nu zijn de situaties geschetst in de shows van Dr.Phil behoorlijk extreem. Hele gezinnen met baldadige kinderen en slechte relaties komen de huiskamer voorbij. Veel adviezen die hij geeft zijn logisch en niet bepaald wereldnieuws, maar toch... Er zit altijd wel iets bij waarvan je denkt, die tip ga ik onthouden. Het boek van Dr.Phil 'Gezin eerst' is een meer op praktijk gericht boek. Het is een absolute aanrader als ouder en kind niet altijd in harmonie samenleven(op zijn zachts uitgedrukt). Nu ik dit boek gelezen heb, maak ik mezelf het stille verwijt dat ik dit soort lectuur al had moeten lezen tijdens mijn zwangerschap. Een goed begin is het halve werk en werkt zeker ook bij de opvoeding van kinderen. Je kunt beter weten wat je te wachten staat en erop voorbereid zijn, dan de opvoeding over je heen laten komen. Tenminste, wellicht werkt het voor sommigen, voor mij werkt het zo niet is gebleken.

Een citaat uit het boek is bijvoorbeeld 'vermijd te allen tijde conflictsituaties met je kind en als het toch zover komt, zorgt dat je wint!' En het is waar, als je eenmaal als volwassene gaat 'kibbelen' met je kind, ben je verkeerd bezig. Je kind heeft grenzen nodig en gaat gewoon door, omdat het blijkbaar tegengas krijgt van zijn ouders. Hierbij eindigt een discussie wellicht in boos geschreeuw of een klap op de billen. Allebei niet echt iets om als ouder trots op te zijn, want je hebt je zelfbeheersing verloren. Maar wat moet je dan doen? 

Dr.Phil kent een aantal 'standaard' typen, voor zowel ouder als kind. Middels vragenlijsten krijg je een redelijk beeld van wat voor soort ouder je bent(waarschijnlijk wist je dit al) met welk type kind(wist je waarschijnlijk ook al), voor zover je mensen in een hokje kunt plaatsen. Er worden ook kenmerken van de verschillende types gegeven, die, in ieder geval in mijn geval, heel herkenbaar zijn. Wellicht niet echt een openbaring, maar blijkt noodzakelijk bij een combinatie van de verschillende types. Welk type ouder past het beste bij welk type kind. Of anders gezegd, welk gedrag van de ouder past het beste bij een kind met een bepaald gedrag. Want daar gaat het om. Hoe ga jij met je kind om, want jouw gedrag is bepalend voor het gedrag van je kind. Is het dus allemaal de schuld van de ouder? Niet relevant om over schuld te spreken, onwetendheid is een betere omschrijving.

Voor mij persoonlijk een absolute eye-opener, want het werkt gewoon. Eigenlijk sinds zijn peuterkleutertijd wist ik niet altijd goed hoe ik Thomas moest aanpakken. Thomas kon soms heel boos of tegendraads zijn en mijn reactie op zijn gedrag was over het algemeen een strenge reactie. Soms als hij druk was, ging ik met hem op schoot zitten. Ik hield hem dan in een soort van houtgreep, hopende dat mijn gedrag hem zou kalmeren. Echter het tegengestelde gebeurde. Thomas werd alleen maar drukker en worstelde om zich te bevrijden. Ik ben boos, begrijpend, kalm en vooral streng tegen hem geweest, maar dit alles had weinig effect. De toverwoorden in dit soort situaties zijn 'geduld' en 'reflecterend'('waarom ben je boos?') volgens Dr.Phil en vooral volhardend...

Zijn combinaties zijn bijzonder, maar eigenlijk ook vanzelfsprekend:

Een 'Autoritaire' ouder en een 'Passief' kind blijken goed bij elkaar te passen. Een 'Toegeeflijke' ouder en een 'Rebels' kind blijken ook goed samen te gaan en een 'Egalitaire' ouder en een 'Coöperatief' kind schijnt ook een geslaagde combinatie. Nu klinken deze termen vrij eenkennig en wellicht zijn de benamingen niet altijd goed gekozen(het boek is immers een vertaling), maar ter verduidelijking worden zowel de positieve als de negatieve punten per type beschreven.

Je begrijpt het al, ben jij een 'dominante' ouder met een 'dominant' kind, dan is het niet het kind dat moet veranderen. Het is jouw gedrag ten opzichte van je kind dat aangepast moet worden. Dit is ongeveer het verhaal bij Thomas. Een vrije vertaling kan zijn, geef hem meer vrijheid, maar zorg er wel voor dat hij uiteindelijk uitkomt waar jij hem wilt hebben. Als hij het idee heeft dat iets zijn eigen keuze is, zal hij dit veelal beter accepteren, dan wanneer dit hem wordt opgedrongen. Het geeft hem verantwoordelijkheidsgevoel en dat is precies wat hij nodig heeft.Probeer jij dingen aan hem op te dringen, dan frustreert dit hem en maakt hem onzeker. Hij heeft er juist zoveel behoefte aan om 'serieus' genomen te worden en te worden vertrouwd. Je zult zien dat het werkt. Vraag gewoon maar eens bij een onenigheid waarom hij iets heeft gedaan en hoe hij dit voortaan zal gaan aanpakken.Vaak krijg je dan een eerlijk antwoord dat hij het niet weet of dat het niet goed was wat hij deed, maar dat hij het van nu af aan anders zal gaan doen(tja 'van nu af aan' is niet altijd met ingang van vandaag...). Het besef alleen al is een stap in de goede richting.

Ben jij de ouder van een 'passief' kind, dan zul je zelf het heft in handen moeten nemen. Je kind heeft hier grote behoefte aan, omdat het zelf niet goed weet wat het wil. Als jij hem duidelijkheid geeft over de dingen die moeten gebeuren, dan heeft je kind ook daadwerkelijk die zekerheid, welke het nodig heeft om zich goed te voelen.

Heb je een 'coöperatief' kind, dan heeft deze behoefte aan samenwerking. Het kind krijgt zelfvertrouwen door het geloof en het vertrouwen in elkaar en zijn betrokkenheid daarbij. Betrokkenheid is voor iedereen belangrijk en schept een hechte band. Bijvoorbeeld een kerstdienst, samen de boom optuigen of samen de boom kopen, de gezamenlijke  sinterklaasviering of spelletjesavonden. Dit alles brengt harmonie in het gezin en je kind zal hier warme herinneringen aan overhouden in zijn latere leven.

Dit is een belangrijk referentiekader, bij twijfel over de juiste aanpak bij het opvoeden van je kind. En dan is er altijd nog een troostrijke of minder troostrijke gedachte. Jij bent het grote voorbeeld voor je kind. Op de eerste plaats komt de ouder van gelijke sekse en de andere ouder is een goede tweede. Alles wat je doet of zegt wordt gadegeslagen en opgeslagen in de prille hersentjes van je kind. Jouw gedrag bepaalt grotendeels ook zijn gedrag. Dit geldt voor zowel jouw goede- en slechte kanten. Ook de verhouding en omgang tussen beide ouders onderling is bepalend voor hoe jouw kind zich op latere leeftijd in relaties zal gedragen. Je kind zal een zelfde relatie(partner) opzoeken als dat het thuis heeft ervaren. Zijn ouders zijn nu eenmaal zijn grote voorbeeld.

Liefde voor dieren kan dus ook aangeleerd worden. Je hoeft niet direct een huisdier te nemen om je kind te leren met respect om te gaan met dier en natuur. Zo nu en dan een bezoek aan de dierentuin of kinderboerderij werkt ook. Een liefdevolle aanpak is essentieel voor je kind. Alhoewel het misschien in sommige situaties niet altijd meevalt. Probeer het dan te vergeven en te vergeten en blijf doorgaan met je positieve aanpak. Je kind zal dit gedrag geleidelijk overnemen en toepassen in zijn eigen leven. Dat is wel iets om over na te denken.

Dr.Phil vindt het in zijn boek ook geen enkel probleem om een kind te belonen, sterker nog hij moedigt het juist aan. Volgens hem is beloning een heel geschikt middel om kinderen beter te laten presteren en aan te moedigen. Je hoeft je over deze 'omkoperij' als ouder helemaal niet schuldig te voelen. Dan zijn er wel eens van die situaties waarbij een kind, bijvoorbeeld in een kleedruimte vol moeders, er uitflapt 'mam, als ik mijn zwemdiploma haal dan krijg ik een groot cadeau hè?' Als betreffende moeder geneer je je dan toch enigszins voor deze onthulling. Maar, reken maar dat een hoop ouders deze tactiek toepassen. Het werkt toch ook voor jou( bijvoorbeeld op je werk), waarom dan niet bij de opvoeding? De keerzijde daarvan is het kind ervan te onthouden als het niet beter zijn best doet. Ook dit kan stimulerend werken. Over het 'chantage' gevoel hoef je ook al niet in te zitten, het kind maakt hierbij immers zelf de keuze en weet(leert) wat de consequentie daarvan is.

Toch hebben de meeste kinderen al enorm veel speelgoed. Wij hebben bijvoorbeeld een plafondhoge boekenkast in de woonkamer staan. Toen onze Thomas een klein mannetje was, besloten wij een gedeelte van de onderste rij vrij te maken voor zijn speelgoed. Hoewel het pijn deed, moesten de boeken plaatsmaken voor het speelgoed. Inmiddels, nu hij zes is, heeft hij de onderste 2 rijen planken in bezit genomen.De derde rij van onderen begint ook al terrein te verliezen, maar er zijn grenzen wat mij betreft. Als rigoureuze 'heropvoedmethode' zegt Dr.Phil al het speelgoed weg te halen. Indien een kind zo onhandelbaar is geworden, dat er geen land meer mee te bezeilen is, zijn drastische maatregelen geboden. De hele kinderkamer strippen en versoberen is soms nodig om het kind weer bij zijn positieven te brengen. Het beseft dat het roer omgaat en dat het niet meer de boel kan terroriseren. Grote vereiste is dat de partners nauw samenwerken en één front vormen. Dat is uberhaupt een vereiste bij een goede opvoeding. Als jij het al niet met je partner eens kunt zijn, wat kun je dan van je kind verwachten?

Wij als ouders zijn soms gestresst als wij bijvoorbeeld haast hebben om op tijd op ons werk te zijn. Thomas reageerde hier heel tegendraads op en maakte totaal geen haast bij het aankleed- en tandenpoetsritueel. We proberen nu meer relaxed te zijn en Thomas blijkt zich ineens zonder vijf keer de badkamer in en uit te rennen, te kunnen aankleden. En als ik dan toch weer een keertje haast heb en tegen Thomas mopper dat hij op moet schieten, zegt hij met een heel lief stemmetje 'Mam, bent u boos ofzo?' of 'ik mag toch ook wel een beetje verwend worden?', als ik wil dat hij zichzelf afdroogt. Dan denk ik aan de richtlijnen van Dr.Phil en kom weer tot mijn positieven.

Kinderen opvoeden blijft een uitdaging, maar met een beetje hulp kan het vooral ontzettend leerzaam en leuk zijn.